‘‘Arnon Grunberg onder de mensen’, zo luidt de ondertitel van zijn bundel literaire reportages. Het is ook de enige noemer die van toepassing is op het bonte geheel dat ‘Kamermeisjes en soldaten’ is. Want of hij nu als embedded journalist met de Nederlandse militairen in Afghanistan optrekt, gaat couchsurfen dwars door Europa, op theevisite komt bij het bestuur van de pedopartij, of als kamermeisje haar verwijdert uit doucheputjes in een Beiers hotel – hij begeeft zich onder zijn medemensen.

Dat moet een bijna tegennatuurlijke aanvechting zijn in Grunbergs op schrijven gerichte bestaan, want verhaal na verhaal verantwoordt hij zich voor dat mengen in de wereld, soms in een alinea, dan weer in een zinnetje.

Wat deze reportages écht bijzonder maakt: Grunbergs schrijversblik, de inzet van de onverwisselbare persoonlijkheid die we uit zijn fictie kennen – zijn stijl, kortom. De romanschrijver Grunberg, altijd uit op een verhaal, slaapt nooit. En altijd is er die tintelende spanning tussen verbeelding en werkelijkheid. Fictie wakkert zijn verbeelding aan, terwijl hij de ervaren werkelijkheid direct relateert aan de wereld van de verbeelding: ‘Wat ik net heb meegemaakt is beter dan de meeste oorlogsfilms die ik heb gezien.’ Cru gezegd: voor de literaire extremist Arnon Grunberg is oorlog, vrij naar Von Clausewitz, voortzetting van fictie met andere middelen.

top

‘Schrijven is verdrijven’, stelt Tom Lanoye in ‘Sprakeloos’. Met  vastleggen wat dreigt te verdampen heeft het volgens hem niets te maken. En inderdaad, ‘Sprakeloos’ is geen lieflijke nostalgietrip. Lanoyes moederboek is een rauwe schreeuw, een ferme mokerslag.

Aan het einde van haar leven verloor Lanoyes moeder, een amateuractrice, een vrouw die nooit verlegen zat om de juiste repliek, haar vermogen om te praten. Lanoye laat haar stem weerklinken in dit hartverscheurende biografische boek. Kijven, reclameren, commanderen: Joséeke Lanoye had beslist divatrekjes. Toch zijn er ook verstilde beelden, van de aspergewitte vingers van moeder Lanoye, van haar pijnlijke grimas tussen de witte ziekenhuislakens.

Opgetrokken in een vurige, grommende taal is ‘Sprakeloos’ niet enkel het verhaal van een moeder. Lanoye brengt een volledige generatie tot leven in wat zonder enige twijfel het aangrijpendste boek is dat hij ooit schreef. Net zoals zijn moeder, die graag uitweidde, maakt Lanoye sierlijke cirkelbewegingen om uit te komen bij de verbijsterende essentie.

top

Vuistdik kan je ‘’s Nachts komen de vossen’ bezwaarlijk noemen, maar een beetje lezer blijft er wel dagen in wonen. Cees Nooteboom heeft een elegante verhalenbundel geschreven die blijft hángen – miniaturen die nog lang na de laatste bladzij in je achterhoofd zingen.

Nooteboom zet een veelheid aan wapens in, maar schuwt de gulle graai. Het weidse verhaal is hem te pompeus: liever schuifelt hij rond in een leven, een herinnering, een foto. Werken op de millimeter.

Je zou die ouwe Nooteboom van een grote kennis willen verdenken, van een diepgaand inzicht in drijfveren, karakter en idiotieën van een mens. Maar zelf presenteert hij zich liever als de zoekende schrijver, die met een zaklamp het oppervlak afspeurt: hij is bescheiden, kritisch en let op zijn woorden. Letterlijk, dat laatste: elk fragment, elke zinsnede, elke brok taal draagt – hoe schijnbaar achteloos een en ander ook opgeschreven lijkt - een loden urgentie in zich. Met dwingende vertelstem leidt Nooteboom je rond. De dood komt op elke pagina grijnzen, en melancholie is het sentiment du jour.

Dat alles maakt van ‘’s Nachts komen de vossen’ een cadeau aan de literatuur: een werkstuk van weemoed dat gaat reizen in je bloedbanen.

top

‘Zoete Mond’ van Thomas Rosenboom lezen is een pijnlijk genot. Een genot, omdat je zelden zo’n mooi getoonzet Nederlands leest. Vrolijke Mozart lijkt het: de taal stuwt het verhaal vooruit, bekorend speels, licht en zoet. Pijnlijk, omdat je de hele rit geconfronteerd wordt met de onmacht van de hoofdfiguren om greep te krijgen op de werkelijkheid. Tevergeefs. De gebeurtenissen spelen zich af bij de Rijn, die net zoals de tijd alsmaar verder stroomt.

‘Zoete Mond’ is een historische roman, maar toch ook weer niet helemaal. Het boek heeft niet in de eerste plaats de bedoeling een periode, in dit geval de jaren zestig, tot leven te wekken. De auteur vertelt vooral een universeel verhaal over de onmacht van niet helemaal verzonnen mensen, wier namen aan duidelijkheid niks te wensen overlaten. De wat verdrietige figuur Rebert Van Buyten is een dierenarts die niet alleen van buiten het dorp aan de Rijn komt, maar, hoezeer hij ook probeert, altijd wat buiten het leven in dat dorp staat, waar hij nochtans wel heel wat dierenliefde teweeg brengt. Hij wil contact, onder meer met de mooie Laura met haar zoete mond, maar echt lukken wil dat niet. Hoe meer hij contact met haar zoekt, hoe meer zij hem in de richting van de andere hoofdfiguur, Jan De Loper (pseudoniem voor  Jan Florian Van Zuylen Rothaar) duwt, een loper, jawel, één met wereldreizen en voettochten om u tegen te zeggen op zijn curriculum. Een vrolijke rentenier, altijd in voor een stunt of een practical joke, helaas in de fleur van zijn leven voor de televisie uitgevonden was. De twee hoofdfiguren trekken mekaar aan, stoten mekaar af en groeien naar mekaar toe, zodat deze meesterlijke roman bijna een happy end krijgt. Maar toch niet helemaal.

top

In zes verhalen laat Mensje Van Keulen zien dat ze uitblinkt in millimeterwerk. Haar taal – schijnbaar zo eenvoudig - is precies, haar beelden zijn nietsontziend en laten je niet los. Van Keulens broze helden verlangen tegen beter weten in. Ze vertellen leugens, nu eens met verwoestende, dan weer met heilzame gevolgen. Ze voelen zich onbegrepen, jaloers, bedreigd of ongeliefd: niets menselijks is hen vreemd.
Een  echtpaar in crisis, een verwaande schrijver, een vereenzaamde lerares en een ondertitelaar van pornofilms: Van Keulen neemt hun levens onder de loep zonder te oordelen. Ze omcirkelt haar personages, beloert ze en laat vaak niet meer zien dan een vonk. In de traditie van de allerbeste kortverhalenschrijvers laat Van Keulen het mysterie heel, wat haar verhalen een aparte vorm van suspense meegeeft. In het titelverhaal laat Van Keulen zien dat gruwel en humor zich perfect in elkaars buurt kunnen ophouden. Met ‘Een goed verhaal’ bevestigt Van Keulen haar reputatie van begenadigde kortverhalenschrijfster.